Aldanmanın Yergisi;Kitâbü Zemmi’l-Gurûr

Akıllı kişilerin uykusu da yemesi de ne güzeldir! Onlar ahmakların uykusuzluğuna ve çalışmalarına nasıl aldansınlar! Takva ve yakîn ehli birisinin zerre kadar ameli aldananların yer dolusu amelinden daha faziletlidir. Hz. Muhammed [sav] Bu eser, İhyâu Ulûmi'd-Dîn'de yer alan “Kitâbü Zemmi'l-Gurûr” bölümünün tercümesidir. Gazzâlî burada aldanmayı açık günahlardan önce gelen bir kalp hastalığı olarak ele alır. Hakiki kulluğun, kişinin niyeti ve kalbinin ihlâsı ile mümkün olduğunu vurgular. Gazzâlî'ye göre kalbin çöküşü çoğu zaman görünür günahlardan ziyade şeytanın, içe fısıldadığı doğrularla başlar. İyilik şekline bürünmüş gizli bir günah olarak tanımlanabilecek aldanma (gurûr), ona göre kişinin kendini kandırarak yani doğru yolda olduğunu zannederek hakikatten uzaklaşmasına yol açar. İlmiyle övünen âlimlerin, ibadetlerine güvenen âbidlerin, manevî hâllerine yaslanan sûfîlerin ve servetiyle kendini emniyette gören zenginlerin nasıl aldanabildiğini çarpıcı örneklerle açıklar. Amelin çokluğunun kurtuluş için yeterli olmadığını hatırlatır. Niyetin ve kalbin ihlâsının belirleyici ölçü olduğunu sürekli ön plana çıkarır. Recâ ile boş temenni arasındaki farkı belirterek Allah'ın rahmetine güvenmenin sınırlarını çizer. Aldanmanın Yergisi, günümüz dünyasında kendini haklı gören, yeterli sayan ve sorgulamaktan uzaklaşan insan için güçlü bir uyarı niteliği taşır.